Lời mở
Trước trận, dư luận than thở: "Zidane nắm đội tuyển Pháp này chẳng khác nào đang ôm một miếng sắt nung đỏ."
Vì sao lại khẳng định như vậy? Số liệu không biết nói dối. Ba trận đầu sau khi huấn luyện viên nhậm chức, đội hình có tổng giá trị sổ sách hơn 1,2 tỷ euro, được ví như một chiến hạm thiên hà, thế mà chỉ chật vật khoét thủng lưới đối phương đúng 3 lần.
Hàng công sao sáng nhưng lại mờ nhạt. Đặc biệt những người đá chính như Dembélé, chân chậm, quyết định rối loạn, hàng công bị chỉ trích dữ dội. Thậm chí có cổ động viên đùa rằng Gà trống Gô-loa ngày nay đã thành "kẻ câm lặng ở hàng công".
Trận gặp Bỉ, phần lớn hiệp một dường như ứng đúng nỗi lo của dư luận. Phút 35, Quỷ đỏ chớp nhoáng ghi bàn, Pháp bị dẫn 0-1 và rơi vào thế bị động.
Điều nghẹt thở hơn là bàn thắng ấy như một phong ấn, khóa chặt tỷ số cho đến tận phút 77.
Lúc ấy, hàng vạn cổ động viên ngồi trước màn hình trong đầu đã nháp sẵn tiêu đề: "Zidane thua trận sân nhà đầu tiên", "vinh quang hàng công Pháp khép lại"... Bởi tiếng còi kết thúc chỉ còn 13 phút, còn các cầu thủ Bỉ đã chuyền ngang qua lại ở phần sân nhà, cố tình làm chậm nhịp.
Đúng lúc gần 80.000 cổ động viên sân nhà gần như cùng nín thở, ngay cả hơi thở cũng mang theo tuyệt vọng, ba cầu thủ trên ghế dự bị đứng dậy lao ra sân.
Sau đó, cả đội như được bơm một nguồn năng lượng cấp lượng tử, hoàn tất màn lội ngược dòng mang tầm sử thi từ 0-1 lên 4-1 trong 15 phút cuối. Không chỉ là gỡ lại, mà là nghiền nát; không chỉ là đuổi tỷ số, mà là viết lại logic của trận đấu.
Nói gọn: 77 phút đầu, khán đài Pháp đầy tiếng thở dài và nghi ngờ; 15 phút cuối, những phòng khách ở Brussels vang lên từng tràng kinh ngạc không tin nổi.
Sự "điều binh thần thánh" của Zidane
Sau trận, khắp mạng xã hội bàn tán về những bàn thắng hoa mỹ và những pha phối hợp mượt mà, nhưng tôi phải chỉ ra: trọng tâm đã lệch. Người thực sự bẩy cán cân thắng thua trận này không phải người ghi bàn, mà là Zidane đứng bên đường biên, đầu ngón tay vuốt nhẹ mái đầu trọc.
Phút 60, ông dứt khoát đưa ra ba mệnh lệnh thay người: Olise, Cherki và Da Cunha cùng vào sân, Akliouche, Dembélé và Koné lập tức rời sân.
Lúc đó, vài lão tướng dày dạn trong nhóm xem bóng trực tiếp thốt lên kinh ngạc: "Đang bị dẫn mà lại rút mũi đột phá cánh phải Dembélé? Chẳng lẽ Zidane đã bỏ cuộc đua thắng?" Thực tế nhanh chóng đưa ra câu trả lời: người thực sự mất tiêu điểm chính là chúng ta.
Tổ hợp thay người này xứng đáng là mẫu mực kinh điển trong sổ tay chiến thuật bóng đá hiện đại: một lần "cài đặt lại hệ thống hàng công" chính xác, dứt khoát, không một chi tiết thừa. Zidane dùng nửa giờ đếm ngược để viết lại toàn bộ mã nền của mô-đun tấn công đội bóng.
Nhìn lại trước lúc thay người, Pháp kiểm soát bóng tới 62%, nhưng hàng công như sa lầy. Dembélé cầm bóng ở cánh phải, hoặc ép cắt vào trong rồi đâm vào bức tường người, hoặc vội vàng dứt điểm đưa bóng đi chệch. Không những không xé được hàng thủ, anh còn cắt nhịp triển khai của cả đội thành từng mảnh vụn.
Vừa thay người xong, tốc độ chuyển trạng thái công thủ tăng vọt ba nấc, mật độ những cú sút nguy hiểm tăng gấp đôi, như một đoàn tàu chở hàng chạy chậm đột ngột chuyển sang tuyến tàu đệm từ.
Phát biểu sau trận của Zidane điềm tĩnh, kìm lại: "Nhịp độ đầu trận còn ổn, nhưng khâu triển khai ở khu vực thứ ba thiếu sức bùng nổ. Bàn thắng phá thế bế tắc mới là chìa khóa để giành lại quyền kiểm soát."
Mời mọi người ngẫm kỹ câu này. Đây tuyệt không phải nước cờ của một con bạc liều mạng khi nguy cấp, mà là một ca phẫu thuật chiến lược dựa trên quan sát chặt chẽ và phán đoán sâu.
Ông nhìn thấu nút thắt bản chất: nhóm tấn công đá chính thiếu sức xuyên phá theo chiều dọc, sức sáng tạo đã cạn. Trước bức tường đồng thu sâu của Bỉ, điều Pháp cần không phải những đường chuyền kiên nhẫn, mà là những "lưỡi dao chiến thuật" có thể đâm thủng hàng thủ trong tích tắc.
Còn Olise và Doué trên ghế dự bị chính là hai lưỡi kiếm thượng hạng đã tôi trong sương lạnh.
Olise + Doué
Nói thẳng: điều khiến người ta rợn người nhất ở màn lội ngược dòng của Pháp trận này không nằm ở việc tỷ số đảo chiều, mà ở chiều sâu dự bị không thấy đáy của ghế dự bị. Đó mới là biến số tối hậu quyết định hướng đi của trận đấu.
Trước hết hãy xem bài làm của Olise. Vào sân từ ghế dự bị chưa đầy 30 phút, anh gom 2 bàn 1 kiến tạo! Một tổ chức chấm điểm có uy tín hiếm hoi cho điểm tuyệt đối 10. Đó là điểm 10 duy nhất cả trận, cũng là điểm 10 duy nhất trong đội hình Pháp.
Đáng kinh ngạc hơn, anh trở thành cầu thủ đầu tiên trong lịch sử đội tuyển Pháp "để lại dấu ấn mỗi trận" trong bốn trận đầu dưới một huấn luyện viên, tổng cộng 3 bàn 3 kiến tạo, viết nên một kỷ lục mới.
Nói thẳng: xét trạng thái thi đấu hiện tại, Dembélé đá chính e rằng lau giày cho anh cũng chưa đạt chuẩn.
Tiếp đến là Doué. Phút 72 anh vào sân, chỉ 5 phút sau đã ghi bàn gỡ hòa đáng giá ngàn vàng. Chung cuộc anh đóng góp 1 bàn 2 kiến tạo, điểm sau trận dừng ở 8,9.
Phải xem lại cho trọng tâm đường kiến tạo ở phút bù giờ thứ nhất.
Doué nhận bóng bên cánh trái, đối mặt hai người áp sát, lại dùng một pha khống chế cài chân đúng sách giáo khoa, rồi ngay lập tức chuyền xuyên thẳng sắc như dao mổ, xé toạc cả hàng thủ, giúp Olise khóa chặt trận thắng.
Hai lần nối với nhau, họ đóng đinh phần kịch tính xuống dưới nắp quan tài.
Đúng khoảnh khắc nhìn thấy hình ảnh trực tiếp, tôi buột miệng: "Đây thật sự là phản ứng hóa học mà ghế dự bị có thể tạo ra sao?"
Sau trận, một bình luận nóng đánh trúng đúng lõi lan truyền: "Dembélé đá chính 60 phút không để lại dấu ấn, Doué vào sân 5 phút viết lại trận đấu, Olise trong 30 phút tạo ra 3 bàn." Sự đối chiếu số liệu chênh lệch đến vậy đang truyền đi tín hiệu gì?
Về bản chất, cặp Olise và Doué giống như bơm nhiên liệu cấp hàng không vũ trụ vào động cơ cũ của Pháp. Họ đưa đội bóng, ngay trước giờ kết thúc, từ "tấn công trì trệ" nhảy lên "hỏa lực quá tải". Đây đâu còn là chỉnh một chút? Rõ ràng là nghiền ép ở một chiều kích khác!
Điều này cũng chứng thực nhận định nhất quán của tôi: khi thiên phú tuyệt đối cộng với chiều sâu đáng sợ, hệ thống phòng ngự tinh vi đến đâu cũng có ngưỡng mất hiệu lực. Hàng thủ Bỉ đúng là đã bước qua ngưỡng sụp đổ không thể đảo ngược ấy ở phút 77.
Bỉ không thua vì Pháp
Nếu chỉ một mực ca ngợi Pháp thì e rằng nông cạn.
Là người quan sát gắn bó với các giải đấu nhiều năm, chúng ta phải xuyên qua bảng tỷ số, nhìn thẳng vào cơ bắp của đối thủ: Bỉ rõ ràng dẫn trước hơn 70 phút, tổ chức phòng ngự luôn ngăn nắp, vì sao cuối trận lại bị thủng lưới bốn lần như tường giấy?
Gốc rễ nằm ở chỗ: trận này, Bỉ mất đi "trung khu thần kinh" của cả đội.
Trước trận, đa số người chưa cảnh giác: hai cột trụ giữa sân của Quỷ đỏ, De Bruyne và Tielemans, cùng vắng mặt vì tích lũy thẻ vàng. Đây là một vết thương chí mạng!
Lavia và Raskin vào sân thay hai người. Diện tích bao phủ phòng ngự quả thực được bảo đảm, nhưng về tổ chức điều phối, khống chế nhịp độ và đường chuyền quyết định, khoảng cách với De Bruyne là một hố ngăn cách lớn như cả dải Ngân Hà.
Từ đó nảy sinh thế bí đáng ngại: sau khi Bỉ vươn lên dẫn trước, tuyến giữa hoàn toàn mất khả năng giữ bóng. Vừa không thể dùng kiểm soát bóng để bào thời gian, cũng không thể chuyền ra những đường phản công quyết định khi Pháp gây sức ép ở vị trí cao.
Số liệu lạnh và lặng. Cả trận Pháp sút 23 lần, Bỉ chỉ 5 lần. Chỉ số bàn thắng kỳ vọng (xG) còn chênh lệch hơn: Pháp 2,00, Bỉ 0,59.
Mọi người có biết xG hiệp hai của Bỉ là bao nhiêu không? 0,04! Con số này có nghĩa là gì? Nói không ngoa, nó tương đương xác suất một đường chuyền mù giữa sân trúng nhờ may rủi.
Mất tháp chỉ huy De Bruyne, Bỉ gần như bước vào "chế độ ngủ đông" ở hiệp hai. Cả đội không tổ chức thêm được một đợt tấn công nào có mối đe dọa thực chất.
Trước trận có phóng viên hỏi dồn Van Bommel: De Bruyne vắng mặt ảnh hưởng đến mức nào? Huấn luyện viên cười khổ đáp: "Đúng là thay đổi rất lớn."
Giờ nhìn lại, bốn chữ "thay đổi rất lớn" đã thành lời chú bi thương của Bỉ ở trận này.
77 phút đầu, Quỷ đỏ dựa vào kỷ luật thép và một pha phản công lóe sáng để chiếm thế thượng phong. Nhưng khi Zidane tung lực lượng tươi, Pháp tăng tốc trên toàn tuyến và khởi động lối pressing tầm cao kiểu bóp nghẹt, phản ứng dây chuyền từ tuyến giữa mất kiểm soát của Bỉ bùng nổ hoàn toàn.
Họ vừa không giữ được bóng để đứng vững, vừa không đủ sức phát động phản công hiệu quả, chỉ như một chiếc thuyền con giữa sóng dữ, bị các đợt tấn công ào ạt của Pháp xối mãi cho đến khi hàng thủ tan hoàn toàn. Bỉ không có De Bruyne, rốt cuộc là một gã khổng lồ rỗng ruột khoác áo giáp.
Lời kết
Tiếng còi mãn cuộc vang lên. Pháp dùng 15 phút nghẹt thở này để tuyên bố với cả châu Âu hai quy luật sắt:
Một là, năng lực quyết đoán tại chỗ và khả năng chế ngự đội bóng của Zidane đã ăn sâu vào huyết mạch bóng đá Pháp. Những tiếng nghi ngờ công lực cầm quân của ông trước trận, lúc này nên lặng đi.
Hai là, khi ghế dự bị ngồi sẵn những "vũ khí cấp chiến lược" như Olise và Doué, bất kỳ đối thủ nào cũng không nên nói suông về phần thắng. Với Gà trống Gô-loa này, chương kết thực sự của trận đấu mãi sinh ra sau phút 77.
Bốn trận đầu Zidane cầm quân: 3 thắng 1 hòa, giữ mạch bất bại. Pháp với 10 điểm ngạo nghễ đứng đầu bảng. Nhưng với tư cách người đứng ngoài, tôi không chỉ đọc được độ dày của chiến thắng, mà còn ngửi thấy một biến số khổng lồ sắp phun trào.
Xin đừng bỏ qua một sự thật then chốt: trong đội hình Pháp đang thế không gì cản nổi này, vẫn thiếu một người, Kylian Mbappé.
Khi ngôi sao được công nhận là số một bóng đá đương đại này bình phục trở lại, hàng công Pháp chắc chắn sẽ đón một cuộc tái cấu trúc cấp bão.
Dembélé hiện trạng thái xuống dốc thảm hại, nhưng thâm niên và kinh nghiệm vẫn là quả cân không thể xem nhẹ. Còn Olise và Doué, bằng màn trình diễn đi vào lịch sử trận này, đã dùng chính đôi chân đá tung cánh cửa đội hình chính.
Điều Zidane sắp phải đối mặt là một bài toán lựa chọn ngọt đến mức chóng mặt.
Một khi Mbappé trở lại đội hình xuất phát, những "quân bài bất ngờ" đã chứng minh khả năng tiếp quản trận đấu ấy liệu còn cam lòng ngồi yên trên ghế dự bị, lặng lẽ chờ giấy phép vào sân vỏn vẹn 20 phút?
Theo tôi, mức độ gay gắt của cuộc tranh suất đá chính trong phòng thay đồ Pháp sau này có khi còn vượt cả cường độ đối kháng của chính các trận chính thức tại Euro.
Cuối cùng, tôi muốn ném câu hỏi này tới các cổ động viên kỳ cựu: chỉ xét màn trình diễn trận này, nếu trận sau Mbappé trở lại, theo các bạn thì giữa Olise và Doué, ai xứng đáng hơn để thay Dembélé, ngồi vào ngôi cánh phải trong đội hình xuất phát? Mời mọi người thoải mái bàn luận ở phần bình luận, đưa ra những nhận định sắc sảo của mình!